Międzynarodowy dialog o edukacji. Relacja z V Międzynarodowej Konferencji Naukowej Dydaktyków Historii
/ 5. mezinárodní vědecká konference didaktiků dějepisu

W dniach 18–20 marca 2026 r. na Wydziale Filozoficzno-Przyrodniczym Uniwersytetu Śląskiego w Opawie odbyła się V Międzynarodowa Konferencja Naukowa Dydaktyków Historii. Tegoroczna edycja zatytułowana „Wiedza czy umiejętności? Dylematy konstruowania programów nauczania historii i edukacji obywatelskiej we współczesnych szkołach w Polsce, Czechach i na Słowacji”, stała się płaszczyzną do wieloaspektowej analizy porównawczej systemów edukacyjnych w Polsce, Czechach i na Słowacji.

Wydarzenie zgromadziło wybitnych przedstawicieli nauk humanistycznych, w tym członków Zespołu Dydaktycznego Polsko-Czeskiego Towarzystwa Naukowego (PCTN) oraz gości.

Spotkanie otworzyli: prof. PHDr. Irena Korbelářová, Dr. – Dziekan Wydziału Filozoficzno-Przyrodniczego Uniwersytetu Śląskiego w Opawie, dr Ryszard Gładkiewicz –  Przewodniczący Polsko-Czeskiego Towarzystwa Naukowego, doc. PaedDr. Naděžda Morávková, Ph.D i dr. hab. Danuta Konieczka-Śliwińska, prof. UAM – przewodniczące Zespołu Dydaktycznego PCTN z Czech i Polski.

W pierwszej części spotkania dr Ryszard Gładkiewicz nakreślił perspektywy działalności PCTN na najbliższe lata. Kluczowymi punktami harmonogramu były: nadchodzące Walne Zebranie Towarzystwa w Opolu (maj 2026 r.) oraz przygotowania do III Kongresu Czechoznawstwa Polskiego i Polonoznawstwa Czeskiego, zaplanowanego na 2028 r.

Głównym punktem konferencji była merytoryczna wymiana myśli dotycząca interakcji oraz różnic między encyklopedycznym modelem nauczania a współczesnym paradygmatem kształcenia kompetencyjnego. Prelegenci poddali szczegółowej analizie procesy legislacyjne i programowe zachodzące w Polsce, Czechach i na Słowacji:

– dr hab. Danuta Konieczka-Śliwińska, prof. UAM (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu): „Między wiedzą encyklopedyczną a edukacją kompetencyjną: spór o kształt programu nauczania historii w Polsce po 1989 roku”;

– dr hab. Małgorzata Machałek, prof. US (Uniwersytet Szczeciński): „Po co i jak uczyć historii? Profil absolwenta i absolwentki jako wyzwanie dla współczesnej”;

– dr hab. Marek Białokur, prof. UO (Uniwersytet Opolski, Instytut Śląski): „Wiedza jako fundament, umiejętności jako cel. O konieczności kanonu treści w kształceniu kompetencji historycznych”;

– prof. Maciej Fic (Uniwersytet Śląski w Katowicach): „O „służebności” wiedzy. Podstawa programowa historii w szkole podstawowej w Polsce (2026) jako determinant konstruowania programów nauczania historii”;

– mgr Leokadia Drożdż (Instytut Śląski): „Niewykorzystany potencjał Regionalnych Izb Pamięci w szkolnej edukacji historycznej, czyli jak nie przeładować, a mądrze wzbogacić programy nauczania”;

– dr hab. Agnieszka Chłosta-Sikorska, prof. UKEN  (Uniwersytet KEN w Krakowie): „Czy szkoła nadąża za historią? Nauczanie o wydarzeniach po 1989 roku”;

– Juraj Varga (EuroClio): „Možnosti vzájomného profesijného rozvoja v rámci vznikajúceho EuroClio Hub”;

– doc. PaedDr. Naděžda Morávková, Ph.D. (Západočeská univerzita v Plzni): „Současné trendy historického a občansko-výchovného vzdělávání a implikace pro revizi RVP ZV”;

– PhDr. Irena Kapustová, Ph.D. (Univerzita Hradec Králové): „Zaměření školního dějepisu po roce 1989 v České republice a v Polsku”;

– PhDr. Martin Slepička, Ph.D. (Západočeská univerzita v Plzni): „Franská říše v didaktické perspektivě: k problematice výuky matky evropských států na základních školách v České republice”;

– doc. PhDr. Adriana Kičková, Ph.D. doc. PhDr. Robert Arpáš, Ph.D., prof. PhDr. Martin Hetényi, Ph.D. (Univerzita Konštantína Filozofa v Nitre): „Stratégie integrácie dejín žien do historického kurikula”;

– Mgr. et Mgr. Marie Fritzová, Ph.D. (Západočeská univerzita v Plzni): „Souhrnná analýza postavení mediální výchovy ve RVP (2023) revidovaném RVP ZV (2025)”;

– PhDr. Jiří Mihola, Ph.D. (Masarykova unierzita), „Rekonstrukce Arnoldovy Vily. Ekspozice v Arnoldovĕ vile jako reflexe historického vývoje po současnost”;

– PhDr. Milan Ducháček, Ph.D. (Technická univerzita Liberec): „Dějepis jako čtenářská dílna: znalosti a dovednosti v komiksové aplikaci Poznejme Česko.

Zwieńczeniem obrad była sesja plenarna, podczas której uczestnicy dokonali ewaluacji dotychczasowych działań oraz sformułowali wiążące ustalenia dotyczące dalszej aktywności Zespołu Dydaktycznego Polsko-Czeskiego Towarzystwa Naukowego. Podkreślono, że regularna wymiana doświadczeń między ośrodkami w Polsce, Czechach i na Słowacji jest kluczowa dla budowania spójnej, a jednocześnie zróżnicowanej regionalnie narracji historycznej w edukacji.

Postanowiono, że najbliższym etapem prac badawczych będzie uczestnictwo w ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „Szkolny podręcznik historii. Przeszłość w dialogu z przyszłością”, która odbędzie się w dniach 15–16 października 2026 r. w Opolu. Spotkanie to, organizowane przez Pracownię Badań nad Podręcznikami Historii Instytutu Śląskiego we współpracy z Centrum Wspomagania Edukacji oraz Instytutem Historii Uniwersytetu Opolskiego, ma stać się forum do pogłębionej analizy szkolnego podręcznika historii, począwszy od jego ewolucji dziejowej i funkcji ustrojowo-edukacyjnych, przez procesy autorskie, wydawnicze oraz mechanizmy konstruowania narracji i obudowy dydaktycznej. Ważnym punktem refleksji będzie estetyka i komunikacja wizualna publikacji, a także ich odbiór w praktyce szkolnej, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb uczniów o zróżnicowanych możliwościach edukacyjnych. Istotną część obrad stanowić będzie dyskusja nad transformacją cyfrową mediów edukacyjnych, w tym nad rolą sztucznej inteligencji w tworzeniu i analizie treści, a także nad wyzwaniami przyszłości, takimi jak kryzys autorytetu wiedzy, dezinformacja oraz zmieniająca się relacja między nauczycielem, podręcznikiem a nowoczesnymi technologiami.

Uczestnicy V Międzynarodowej Konferencji Naukowej Dydaktyków Historii zgodnie uznali, że systematyczne spotkania Zespołu Dydaktycznego PCTN służą nie tylko integracji akademickiej, ale przede wszystkim tworzeniu silnego, środkowoeuropejskiego środowiska dydaktyków historii, zdolnego do wspólnego reagowania na wyzwania współczesnej oświaty.

Dzięki przyjętej strategii, współpraca między polskimi i czeskimi ośrodkami naukowymi zyskuje trwały charakter, pozwalający na prowadzenie systematycznych badań porównawczych oraz transfer dobrych praktyk w obszarze edukacji historycznej i obywatelskiej.

 

Przygotowała: Leokadia Drożdż, fot. Leokadia Drożdż. Marek Białokur, Agnieszka Chłosta-Sikorska.