Wręczenie nagród XXXV edycji Nagrody im. Jana i Wojciecha Wawrzynków 

Uroczyste wręczenie nagród laureatom XXXV edycji Nagrody im. Jana i Wojciecha Wawrzynków rozpoczęło się od wystąpienia dyrektora Instytutu Śląskiego, dr. Bartosza Kuświka, który serdecznie powitał przybyłych gości. Wydarzenie to odbywa się pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Opolskiego, którego reprezentowała Wicemarszałkini Województwa Opolskiego – Zuzanna Donath-Kasiura.

Dyrektor szczególnie ciepło przywitał obecnych na sali członków Kapituły Nagrody: przewodniczącego Jacka Wawrzynka oraz prof. Krystynę Kossakowską-Jarosz, prof. Annę Pobóg-Lenartowicz, prof. Brygidę Solgę, a także prof. Aleksandrę Trzcielińską-Polus. W swoim przemówieniu wyróżnił także prof. Michała Lisa, który zasiada w Kapitule nieprzerwanie od pierwszego posiedzenia, czyli już od trzydziestu pięciu lat.

Po oficjalnym otwarciu dalszą część uroczystości poprowadziła Leokadia Drożdż, sekretarz Kapituły Nagrody, która przypomniała, że tego typu wydarzenia są doskonałą okazją do spotkania i docenienia osób współtworzących tę inicjatywę, w tym również dyrektora Bartosza Kuświka, będącego jednocześnie członkiem Kapituły. Wyrazem szczególnego szacunku było ponowne powitanie licznie przybyłej rodziny Patronów Nagrody. Wśród obecnych znaleźli się: przewodniczący Kapituły i wnuk Jana Wawrzynka – Jacek Wawrzynek, synowa Jana Wawrzynka – Barbara Wawrzynek, wnuczka Anna Gawdyn, wnuk Tomasz Czuba z małżonką Romualdą, a także Przemysław Nijakowski oraz prof. Janina Nijakowska.

Organizatorzy wyrazili ogromną radość z faktu, że już od 35 lat studenci reprezentujący najróżniejsze kierunki i dyscypliny naukowe tak chętnie pochylają się nad bogatą i różnorodną problematyką śląską. W jubileuszowej XXXV edycji konkursu oceniano osiem prac magisterskich, których autorzy reprezentowali uznane ośrodki akademickie z Krakowa, Katowic, Opola, Wrocławia oraz Warszawy. Kapituła, podczas posiedzenia w dniu 1 kwietnia 2026 r., postanowiła przyznać wyróżnienie Radosławowi Skrzypkowi za pracę zatytułowaną „Otoczenie Piastów bytomsko-kozielskich do połowy XIV wieku”, obronioną na Uniwersytecie Wrocławskim pod kierunkiem prof. dr. hab. Marka Wójcika.

Do ręczenia dyplomów i upominków zaproszono Wicemarszałkinię Zuzannę Donath-Kasiurę, przewodniczącego Jacka Wawrzynka, dyrektora Bartosza Kuświka. Podczas ceremonii podkreślono, że to już drugi rok z rzędu, kiedy podopieczni prof. Marka Wójcika zostają dostrzeżeni w konkursie, jako że w poprzedniej edycji wyróżnienie również trafiło do jego studentki. Kulminacyjnym punktem uroczystości było ogłoszenie laureata nagrody głównej XXXV edycji Konkursu. Decyzją Kapituły ta zaszczytna nagroda przypadła Maciejowi Zawistowskiemu za pracę „Zmiany kultury kulinarnej na Dolnym Śląsku w latach 1945–1956”, napisaną na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem prof. Marcina Zaremby.

W dalszej części spotkania głos zabrali zaproszeni goście oraz sami nagrodzeni. Laureaci i promotor podziękowali za wyróżnienia i podzielili się z zebranymi kulisami swojej pracy badawczej, podkreślając wagę Nagrody im. Jana i Wojciecha Wawrzynków w propagowaniu wiedzy o regionie. Maciej Zawistowski wyznał, że ta nagroda ma dla niego bardzo ważne znaczenie, ponieważ przyznawana jest na Śląsku – w miejscu, z którego pochodzi, gdzie się wychował i z którym, mimo zmiany miejsca zamieszkania, wciąż czuje silną więź emocjonalną. Dodał, że ocena jego pracy przez tak zasłużone dla Śląska grono badaczy to wielki zaszczyt, a sama nagroda udowadnia, że poprzez historię regionalną można aktywnie uczestniczyć w globalnym dyskursie naukowym i wnosić istotny wkład w badania nad dziejami Polski oraz Europy Środkowej.

Z kolei wyróżniony Radosław Skrzypek, pracujący na co dzień jako nauczyciel historii, podkreślił, że jego osobistą misją jest pokazywanie młodzieży, że historia jest żywa, otacza nas na każdym kroku i wciąż ma ogromne znaczenie. Obrazując to, zauważył, że jadąc pociągiem z Zabrza do Opola, niemal na każdej stacji, jak choćby w Pyskowicach czy Łabędach, można wskazać dawne posiadłości rycerzy opisywanych w jego pracy o otoczeniu Piastów kozielsko-bytomskich. Jego celem jest udowadnianie uczniom i ich rodzicom, że historia jako przedmiot zasługuje na znacznie większą uwagę.

Głos zabrał również promotor pracy Radosława Skrzypka, prof. Marek Wójcik, wyrażając ogromną radość z sukcesu swojego podopiecznego. Zauważył, że współcześnie ubywa studentów pragnących zajmować się dawnymi epokami, na co wpływ mają bariery językowe, takie jak brak znajomości łaciny czy języka niemieckiego, kluczowych przy badaniu dziejów Śląska. Profesor zaznaczył, że miał wielkie szczęście, iż w ciągu ostatnich dwóch lat trafiło pod jego skrzydła dwoje niezwykle utalentowanych młodych ludzi i pasjonatów historii lokalnej, składając jednocześnie podziękowania Kapitule za ponowne docenienie studiów mediewistycznych.

Do gratulacji przyłączyła się Wicemarszałkini Zuzanna Donath-Kasiura, wyrażając radość i wdzięczność za 35 lat konsekwentnego pokazywania, jak doniosłą rolę odgrywa badanie Śląska w jego różnorodnych aspektach. Skierowała słowa wielkiego uznania do licznie reprezentowanej rodziny Wawrzynków jako fundatorów, podkreślając, że Śląsk to wyjątkowa przestrzeń tworzona przede wszystkim przez ludzi – zarówno tych dawnych, jak i obecnych. Dodała, że im lepiej będziemy się nawzajem poznawać przez pryzmat rzetelnych badań, tym lepsza czeka nas przyszłość, a region potrzebuje pasjonatów promieniujących chęcią odkrywania własnej tożsamości. W imieniu swoim i Zarządu Województwa Opolskiego wicemarszałkini złożyła także podziękowania dla pracowników Instytutu Śląskiego za wieloletni trud organizacyjny, życząc im niesłabnącej siły do dalszej pracy.

Następnie sekretarz Kapituły, Leokadia Drożdż przybliżyła zebranym historyczny zarys nagrody, przypominając, że dokładnie 27 maja 1991 r. ówczesny dyrektor Instytutu Śląskiego, prof. Janusz Kroszel, podpisał zarządzenie powołujące Kapitułę Nagrody im. Wojciecha Wawrzynka, której nazwę w 2006 r. rozszerzono o imię Jana Wawrzynka. Z okazji jubileuszu opublikowano na stronie internetowej Instytutu Śląskiego wystawę rocznicową, natomiast w holu na II piętrze budynku otwarto ekspozycję stacjonarną zatytułowaną „Strażnicy dziedzictwa. Ci, którzy tworzą historię Śląska. 35 lat działalności Konkursu im. Jana i Wojciecha Wawrzynków”, mającą na celu uhonorowanie wszystkich zaangażowanych w tę ideę pasjonatów. Sekretarz podsumowała imponujący, 35-letni dorobek konkursu, w którego organizację włączyły się setki osób. Funkcję przewodniczącego Kapituły sprawowało dotychczas pięć osób: Halina Kania, Marian Wawrzynek, Roman Wawrzynek, Tadeusz Kania oraz od 2017 . Jacek Wawrzynek. Konkurs prowadziło także 5 sekretarzy: prof. Wiesław Lesiuk, prof. Stanisław Senft, prof. Bogdan Cimała, dr Maciej Borkowski oraz od 2014 r. Leokadia Drożdż, przy czym podczas XXV edycji zastępowała ją jako pełniąca obowiązki Agata Haas. W samym gremium Kapituły od 1991 r. zasiadały łącznie 43 osoby, a od 2013 r. nad konkursem czuwa honorowy patronat Marszałka Województwa Opolskiego. Do 2025 r. do konkursu zgłoszono 254 prace, przyznano 40 nagród głównych oraz 59 wyróżnień.

Wiele z tych prac magisterskich doczekało się wydań książkowych, a promocja jednej z nich, zatytułowanej „Sfragistyka plebanów śląskich kościołów parafialnych w czasach przedhusyckich (do 1419 roku)” autorstwa Jagny Rity Sobel, wyróżnionej w ubiegłym roku i napisanej również pod kierunkiem prof. Marka Wójcika, została zaplanowana tego samego dnia w ramach „Środy Śląskiej”.

Na zakończenie oficjalnej części przemówił przewodniczący Kapituły – Jacek Wawrzynek, dzieląc się refleksją nad szybko mijającym czasem i pokoleniową sztafetą w rodzinie Wawrzynków. Wspominając swojego dziadka Jana oraz ojca Romana, którzy zasiadali w Kapitule zaznaczył, że w przyszłości tradycję tę przejmie kolejne pokolenie. Podziękował dyrektorowi Bartoszowi Kuświkowi oraz Leokadii Drożdż za ogromne wsparcie organizacyjne ze strony Instytutu Śląskiego w ostatnich latach, dzięki czemu nagroda zyskała ogólnopolską rozpoznawalność. Przewodniczący podziękował także wybitnym specjalistom zasiadającym w Kapitule za ich otwarte umysły i trud oceniania prac często wykraczających poza ich codzienne specjalizacje, a także Marszałkowi Województwa Opolskiego za patronat honorowy. Podsumowując, Jacek Wawrzynek zaznaczył, że największą wartością wydarzenia jest słyszalny dziś entuzjazm młodych ludzi, który utwierdza organizatorów w przekonaniu o głębokim sensie ich pracy i pokazuje, że nowe pokolenie pragnie krzewić wiedzę o Śląsku. Choć patroni nagrody działali w zupełnie innych, trudniejszych realiach, ich spuścizna pozostaje żywą inspiracją, a coroczne prezentacje laureatów dowodzą, że cel fundacji jest z sukcesem realizowany.

Uroczystość zakończyła się komunikatem sekretarz Kapituły, Leokadii Drożdż, która oficjalnie ogłosiła rozpoczęcie XXXVI edycji konkursu o Nagrodę im. Jana i Wojciecha Wawrzynków, gorąco zachęcając do zgłaszania prac magisterskich.

Przygotowała: Leokadia Drożdż, fot. Mariusz Kula, Joanna Siek, video-relacja: Mariusz Kula.

Zdjęcia i video: Mariusz Kula