Profesor doktor habilitowany Mirosław Cygański (14 I 1925-31 XII 2016)

W dniu 31 grudnia 2016 r. zmarł w Łodzi profesor Mirosław Cygański, w latach 1978-1997 pracownik Instytutu Śląskiego w Opolu (Instytutu Śląskiego Instytutu Naukowo-Badawczego – od 1991 – Państwowy Instytut Naukowy Instytut Śląski).

Mirosław Cygański, z wykształcenia historyk – kolejne stopnie naukowe zdobywał na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – doktorat w 1966 r., habilitację – w 1976 r. W Instytucie Śląskim zatrudniony był zakładach – Stosunków Międzynarodowych, od 1993 – Badań Historycznych i Niemcoznawczych na stanowiskach – kolejno – adiunkta i docenta, od roku 1986 – po uzyskaniu naukowego tytułu – profesora.

O zakresie swoich badań napisał w ankiecie – „problematyka niemcoznawcza o charakterze antyhitlerowskim i antyrewizjonistycznym, z uwzględnieniem działalności niemieckich antyfaszystów, pacyfistów i demokratów; dzieje mniejszości niemieckiej w Polsce oraz polskiej i serbsko-łużyckiej w Niemczech; problematyka polonijna; losy Polaków oraz Serbów Łużyckich w Republice Weimarskiej, III Rzeszy i RFN, a także Polaków we Francji, Anglii, Belgii, Holandii, Danii i Szwecji”. Wyniki badań publikował w rozprawach monograficznych oraz w wydawanych przez instytuty prowadzące badania niemcoznawcze czasopismach naukowych, przede wszystkim przez Instytut Zachodni w Poznaniu („Przegląd Zachodni”) i Instytut Śląski w Opolu („Studia Śląskie”, „Biuletyn Niemcoznawczy”, „Biuletyn Naukowy Zakładu Stosunków Międzynarodowych”, „Przegląd Stosunków Międzynarodowych”, „Klasa Robotnicza na Śląsku”).

Z Instytutem Śląskim związał się już w latach 60. jako badacz, publikując w Opolu wyniki swoich naukowych dociekań, następnie już z pokaźnym naukowym dorobkiem publikacyjnym, związał się z placówką etatowo. Poprzez Instytut wydał większość swoich opracowań monograficznych, do których należą:

– Z dziejów Volksbundu (1921-1932), Opole 1966, s. 109);
– Volksbund w służbie III Rzeszy 1933-1938, Opole 1968, s. 102;
– Hitlerowska V Kolumna w województwie śląskim i krakowskim w 1939 roku, Opole 1972, s. 209;
– Niemieckie grupy etniczno-narodowościowe w państwach Europy środkowo-wschodniej w latach 1945-1988, Opole 1989, s. 89;
– Polityka niemiecka RFN wobec NRD w latach 1969-1989/1990, Opole 1990, s. 251;
– Polityka wschodnia Republiki Federalnej Niemiec w latach 1960/70-1988/89, Opole 1990, s. 348;
– Zachodnioniemiecka lewica demokratyczna w walce o pokojowe oblicze RFN /1950-1989/90/, Opole 1990, s. 113;
– Polityka Republiki Federalnej Niemiec wobec polskiej ludności rodzimej na Śląsku w latach 1949-1990/91 (w:) M. Lis, red.: Polityka Republiki Federalnej Niemiec w latach 1949-1990/91, Opole 1992, s. 9-103;
– Niemcy z krajów Europy Środkowowschodniej w polityce wschodniej Republiki Federalnej Niemiec w latach 1949-1993, Opole 1994, s. 244;
– Terror i zbrodnie SS w okupowanych krajach Europy Środkowowschodniej w latach 1939-1945, Opole 1994, s. 201;
– Terror i zbrodnie SS w okupowanych krajach /Jugosławii, Grecji, Albanii/ i w sąsiednich państwach satelickich III Rzeszy /Słowacja i Węgry/ w latach 1941-1944/1945: zagłada Żydów i Cyganów w czasie II wojny światowej, Opole 1995, s. 222;
– Polityka narodowościowa kierownictwa SS w okupowanych państwach germańskich i romańskich Europy Zachodniej i Północnej w latach 1940-1944/1945, Opole 1998, s. 303;
– Niemieckie mniejszości narodowe w państwach Europy Środkowo-Wschodniej w latach 1945-1995, Opole 2000, s. 136;

Poza Opolem wydał rozprawy:
– Mniejszość niemiecka w Polsce centralnej w latach 1919-1939, Łódź 1962, s. 186;
– Z dziejów okupacji hitlerowskiej w Łodzi, Łódź 1965, s. 318;
– Zawsze przeciwko Polsce. Kariera Otto Ulitza, Warszawa 1966, s. 303;
– Hitlerowskie organizacje dywersyjne w województwie śląskim 1931-1936, Katowice 1971, s. 215;
– SS w polityce zagranicznej III Rzeszy w latach 1934-1945, Warszawa 1975, s. 336;
– SS w ruchu narodowosocjalistycznym i w III Rzeszy 1925-1945, Poznań 1978, s. 446;

Wspólnie z Rafałem Leszczyńskim upowszechnił w Polsce dzieje Łużyczan, wydając w Państwowym Instytucie Naukowym-Instytucie Śląskim:
– Zarys dziejów narodowościowych Łużyczan :t. 1., Opole 1995, s.196 wydanie drugie przejrzane i powiększone – Opole 2002, s. 229; t. II – Lata 1919-1997, Opole 1997, s. 187

O naukowej aktywności Profesora Mirosława Cygańskiego świadczy przynależność do organizacji i stowarzyszeń naukowych, m.in. – Polskiego Towarzystwa Historycznego – Oddział w Łodzi (od 1952 r.) i Opolu (od 1978), Instytutu Zachodniego w Poznaniu (1973) Instytutu Śląskiego w Opolu (1974), Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, Opolskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego oraz członkostwo Komitetu Badań Polonii PAN oraz Komisji Niemcoznawczej Oddziału PAN w Katowicach.

W pamięci współpracowników pozostanie jako przyjaciel, na co dzień dobry i uczynny kolega.

Michał Lis