CfP: ogólnopolska konferencja naukowa „Przerwane losy… Z Kresów Wschodnich na Śląsk” 

CALL FOR PAPERS:

Ogólnopolska konferencja naukowa „Przerwane losy… Z Kresów Wschodnich na Śląsk” z cyklu „Dziedzictwo Kresów Wschodnich”  – Opole, 22–23 października 2026 r.

***

Instytut Śląski oraz Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Opolu zapraszają do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej „Przerwane losy… Z Kresów Wschodnich na Śląsk”, pierwszego sympozjum z cyklu „Dziedzictwo Kresów Wschodnich”, która odbędzie się w dniach 22–23 października w Opolu.

Celem konferencji będzie przybliżenie słabiej dotąd penetrowanej i rzadziej popularyzowanej problematyki, obejmującej zagadnienia związane z historią i kulturą Kresów Wschodnich II RP w XX wieku oraz ciągłości trwania i pielęgnowania kresowych tradycji w warunkach powojennego państwa polskiego, ze szczególnym uwzględnieniem Śląska, a także refleksja nad potrzebą i sposobami zachowania przekazu o Kresach Wschodnich II RP w pamięci kolejnych pokoleń.

Na mocy decyzji podjętych podczas konferencji pokojowych w Jałcie i Poczdamie zadecydowano o przesunięciu granic państwa polskiego, zatem z jednej strony o pozostawieniu poza organizmem państwowym Kresów Wschodnich II RP – „ziem utraconych”, z drugiej zaś o przysposobieniu Śląska – „ziem odzyskanych”. Różne pod względem historycznym, geopolitycznym i kulturowym obszary połączyły ludzkie losy, ich wspólne trudne doświadczenia początku świata bez wojny. Tegoroczna konferencja poświęcona będzie problematyce przymusowych przesiedleń z Kresów Wschodnich na Śląsk w latach 1945–1946, w perspektywie losów indywidualnych i zbiorowych. Władze komunistyczne Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej skutecznie wymazywały pamięć o masowych przesiedleniach z Kresów Wschodnich II RP, a odstępstwa od wyznaczonych przez władze sztywnych ram pamięci były piętnowane. Postulat pamięci został otwarcie wyartykułowany dopiero po przemianach ustrojowych 1989 r. Obecny jest odtąd w dyskursie naukowym i działaniach o charakterze społecznym. Liczne projekty badawcze, dotyczące historii i kultury materialnej Kresów Wschodnich II RP, również w kontekście dóbr utraconych, różnorodne formy upamiętniania wydarzeń, miejsc i ludzi wpisanych w historię wczesnego powojnia, stanowią istotny element tożsamości regionalnej, ponadregionalnej a nawet międzynarodowej.

Celem konferencji będzie refleksja, w ujęciu interdyscyplinarnym. Sympozjum skierowane jest do badaczy reprezentujących takie dziedziny nauki jak historia, historia sztuki, socjologia, kulturoznawstwo czy literaturoznawstwo i inne niewymienione.

Organizatorzy zapraszają do udziału badaczy z Polski i zagranicy. Konferencja ma służyć nie tylko prezentacji najnowszych wyników badań, lecz także budowaniu podstaw dla międzynarodowej współpracy naukowej i inicjowaniu nowych projektów badawczych.

Konferencja organizowana jest w ramach projektu Instytutu Śląskiego „Kresowianie na Śląsku po 1945 r.” oraz Centralnego Projektu Badawczego IPN „Polacy w Rosji i Związku Sowieckim oraz w województwach wschodnich II RP (Kresy utracone)”.

Proponowane obszary badawcze:

1. Losy indywidualne i zbiorowe przesiedlanych z Kresów Wschodnich II RP na Śląsk w latach 1945–1946.
2. Mechanizmy przemocy i represji wobec przesiedlanych w kontekście aspektów prawnych i politycznych.
3. Trauma przesiedlanych. Świadectwa przesiedlanych zapamiętane przez pryzmat zachowanych wspomnień, relacji, pamiętników i innych.
4. Problemy przesiedleńców na Śląsku. Asymilacja czy alienacja – swój czy obcy.
5. Mienie utracone i dobra uratowane w kontekście zasobów muzealnych, archiwalnych, bibliotecznych.
6. Pamięć a reinterpretacja losów przesiedlanych – dyskurs historyczny i kulturowy.
7. Formuły pamięci. Upamiętnianie przesiedleń.
8. Spadkobiercy historii. Projekty badawcze, popularyzatorskie, wystawiennicze, edukacyjne dedykowane losom osób przesiedlanych.

Języki obrad: polski

Miejsce obrad: Instytut Śląski, ul. Piastowska 17, 45-082 Opole

Organizatorzy zastrzegają sobie prawo wyboru tematów, spośród zgłoszonych propozycji.

Wypełnione zgłoszenia udziału w konferencji (formularz poniżej) organizatorzy będą przyjmować do 26 czerwca 2026 r.

Zgłoszenia prosimy kierować na jeden z poniższych adresów:

Joanna Siek, e-mail: j.siek@instytutslaski.pl (Instytut Śląski),

dr hab. Joanna Lusek, e-mail: joanna.lusek@ipn.gov.pl (Delegatura IPN w Opolu).

Organizatorzy przewidują wydanie publikacji pokonferencyjnej w formie tomu studiów, w związku z powyższym prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia artykułów naukowych dostosowanych do instrukcji wydawniczej IPN do dn. 15 grudnia 2026 r.

Organizatorzy nie przewidują opłaty konferencyjnej, zapewniają referentom bezpłatnie nocleg i wyżywienie. Pracownicy IPN rozliczają udział w konferencji w ramach delegacji służbowych.

Do pobrania:

Formularz zgloszeniowy (DOCX)